Ürgüp’ün yanıbaşında yer alan bu küçük köy Kapadokya vadisi içinde gezilecek en güzel duraklardan biri. Eski adıyla Sinasos, Osmanlı döneminde İstanbullu Rumların sayfiye yeriydi. İstanbul’da havyar ticareti ile uğraştığı bilinen Rumlar, her yaz geldikleri Sinasos’ta birbirinden güzel evler inşa etmişlerdi. Anadolu’daki diğer örnekleri gibi Sinasos da 1924 mübadelesinde boşaltıldı. Rumlar Yunanistan’a göç etti, köyün adı Mustafapaşa olarak değiştirildi. Yakın geçmişin dillerden düşmeyen ve bu güzel ve zengin köyü hayalet şehre dönüştü.

19. yüzyılın muhteşem taş evleri birer birer yıkıldı, köyün adı gibi varlığı da unutuldu, ta ki turizmin eli değene kadar…

Mustafapaşa’da kiliseler, evler restore edilmeye güzel otel ve pansiyonlar açılmaya, taş binalar yeniden hayata dönmeye bailadı. Hele de turizm mevsiminde, otobüs otobüs akın eden ziyaretçiler, köye yeniden hayat vermeye başladı.

Sinasos’un Taş Evleri

Yamaçlardan başlayarak aşağılara kadar inen evler kayalarla iç içe bir doku oluşturuyor. Kimi evlerde arka odalar kaya içlerinden başlıyor, dışarıya taştıkça yöre ocaklarından çıkartılan taş duvarlarla tamamlanıyor. Aşağılara ve meydana indikçe yapıların tamamı geleneksel taşlarla örülüyor. İster kayayla birleşmiş, ister bağımsız olsun binaların tümünde cepheler, hele de kapı çevreleri muhteşem bir taş işçiliği yansıtıyor.

Kapadokya genelinde sivil mimariye uygun olarak burada da evler genellikle avlulu. Her evin mutfak, ocak, kiler ve şarap-pekmez yapımı için ayrılmış bölümleri var. Kapılar, pencereler ahşaptan ; parmaklık, tutacak ya da tokmak gibi detaylar metalden oluşuyor.

İç Mekanlarda, oda nişlerinde yer alan bezeme örnekleri azalmışsa da dış cephelerin zarif süslemeleri hala ayakta. Kapı üstleri, pencere kenarları ve kat aralarında uzanan konsollar kabartma motifleri ile dikkat çekiyor. Bu taş süslemeler yelpaze, rozet, yıldız, fırıldak ve çeşitli bitkileri stilize ediyor.

Mustafapaşa’nın sivil mimari örneklerinden en etkileyici olanlarından biri de 1890 yılına tarihlenen Mehmet Şakir Paşa Medresesi.